Θύματα «κυβερνοεκφοβισμού» η νέα γενιά

26.11.09

Ένα νέο φαινόμενο γνωρίζει άνθιση και στην Ελλάδα ανάμεσα στους νέους και το διαδίκτυο – ο γνωστός ως εκφοβισμός μέσω διαδικτύου και νέων τεχνολογιών ή αλλιώς διεθνώς -Cyberbullying. Ο όρος εκφοβισμός αναφέρεται σε εκείνες τις περιπτώσεις που ένα άτομο εκτίθεται επαναλαμβανόμενα και για πολύ καιρό στις αρνητικές και εχθρικές συμπεριφορές ενός ατόμου ή μίας ομάδας ατόμων και δυσκολεύεται να υπερασπιστεί και να προστατέψει τον εαυτό του. Όλοι μας είμαστε ενήμεροι για τέτοιου είδους εκφοβισμoύ που συμβαίνει στις νεαρές ηλικίες και κυρίως στα σχολεία με τις κλίκες των πιο δημοφιλών παιδιών να εκφοβίζουν τα πιο αδύναμα για ευχαρίστηση και ψυχαγωγία. Με την είσοδο των νέων τεχνολογιών και τη βοήθεια του διαδικτύου αυτό το φαινόμενο μεταφέρθηκε στις νέες τεχνολογίες με τα ίδια χαρακτηριστικά μόνο που ο τρόπος από συμβατικός έγινε ψηφιακός. Ο όρος, λοιπόν, του cyberbullying αναφέρεται στη χρήση των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας και των νέων τεχνολογιών όπως τα ηλεκτρονικά μηνύματα (e-mail), τα κινητά, τις ηλεκτρονικές ιστοσελίδες, τα δωμάτια επικοινωνίας κ.α. για να υποστηρίξει την εσκεμμένη, επαναλαμβανόμενη και εχθρική συμπεριφορά ενός ατόμου ή μίας ομάδας που έχει σαν σκοπό να βλάψει κάποιο άλλο άτομο και να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο και εξουσία πάνω του. Μια πτυχή του φαινομένου είδαμε, πριν από δύο χρόνια ανάμεσα σε ανήλικες, να διαπράττεται μέσω κινητών τηλεφώνων πριν απαγορευτούν στα σχολεία και τις σχολικές εκδρομές. Με αφορμή την αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου από παιδιά και νέους, η οργάνωση ΝΕΟΙ πραγματοποίησε έρευνα στο Ν. Θεσσαλονίκης από τον Απρίλιο έως Σεπτέμβριο 2009 με στόχο τη μελέτη και έκταση αυτού του φαινομένου, τον τρόπο τέλεσης του και τις επιπτώσεις του στα θύματα. Η έρευνα διενεργήθηκε σε τελικό δείγμα 422 παιδιών ηλικίας 13-18 ετών (275 αγόρια & 147 κορίτσια) με ειδικά διαμορφωμένο έντυπο & ανώνυμο ερωτηματολόγιο με κριτήριο προεπιλογής τη χρήση του διαδικτύου το ελάχιστο μια φορά την εβδομάδα και ότι ο συμμετέχον έχει στην κατοχή του κινητό τηλέφωνο. Τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την έρευνα παρουσιάζονται στη συνέχεια του δελτίου και εμφανίζονται ως ποσοστό επί του συνολικού δείγματος ηλικίας 13 – 18 ετών. - 16% από τα αγόρια ηλικίας 13-18 ετών δηλώνουν ότι έχουν πέσει θύματα κυβερνοεκφοβισμού - Από αυτό το ποσοστό, το 9% δηλώνει ότι η πράξη έγινε μέσα από ιστοχώρο κοινωνικής δικτύωσης (ΒΕΒΟ, HI5, TWITTER), 6% δηλώνει ότι έγινε μέσω Instant Messaging Services και ένα 2% στο κινητό τους τηλέφωνο. - 32% είχαν δεχθεί εκφοβισμό με δημοσίευση στο διαδίκτυο προσωπικών τους φωτογραφιών, 11% λεκτικό – αποκάλυψη γεγονότων προσωπικού ενδιαφέροντος και ένα 3,5% δήλωσε ότι έγινε με χυδαίο λεξιλόγιο – ύβρεις. - Ένα 10% των αγοριών απάντησε θετικά στην ερώτηση εάν έχουν εκφοβίσει μέσω διαδικτύου και νέων τεχνολογιών κάποιον συμμαθητή, φίλο ή γνωστό τους. Το πιο σημαντικό είναι ότι στο σύνολο του δείγματος ένα 42% απάντησε ότι ξέρουν ή έχουν ακούσει για κάποιον γνωστό που έχει πέσει θύμα εκφοβισμού μέσω διαδικτύου και νέων τεχνολογιών. Αναφορικά με το δείγμα των κοριτσιών τα ποσοστά ήταν λίγο πιο ψηλά με ένα  22% να απαντά θετικά στο ότι έχει πέσει θύμα κυβερνοεκφοβιμού και ένα 9% να δηλώνει ότι γνώριζε τον εκφοβιστή του. Όταν ρωτήσαμε τα παιδιά αυτά να μας πούνε τους λόγους αυτού του φαινομένου το 13% μας απάντησε ότι έγινε για λόγους εκδίκησης, το 31% για να γελάσουνε και ένα 56% για δυσφήμιση. Ο κυβερνοεκφοβισμός συνήθως γίνεται ανώνυμα και δεν περιορίζεται σε ηλικίες κάτω των 18 ετών. Η οργάνωση ΝΕΟΙ μέσα στα δύο χρόνια που ενεργά ενημερώνει για ηλεκτρονικούς κινδύνους έχει δεχθεί δεκάδες καταγγελίες από άτομα ηλικίας από 22 έως 45 χρόνων που έχουν πέσει θύματα εκφοβισμού στο διαδίκτυο. Η ψυχολόγος της οργάνωσης ΝΕΟΙ, κ. Όλγα Ζηκοπούλου αναφέρει: «Τα δεδομένα της παρούσας έρευνας, τα οποία συμφωνούν με τη διεθνή βιβλιογραφία, δείχνουν ότι ο αριθμός των εφήβων που έχουν πέσει θύματα εκφοβισμού μέσω του διαδικτύου και της χρήσης νέων τεχνολογιών είναι σημαντικός. Το γεγονός ότι παρουσιάζει μία αυξητική τάση καθιστά απαραίτητη την άμεση παρέμβαση για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του προβλήματος. Με τη διάδοση της χρήσης του διαδικτύου και των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας από παιδιά σχολικής και εφηβικής ηλικίας ο εκφοβισμός δεν περιορίζεται πλέον στη σχολική αυλή και/ή στη γειτονιά. Δεν μπορούμε να πούμε με σιγουριά αν οι πιο «παραδοσιακές» μορφές του εκφοβισμού, που συναντώνται στα σχολεία, και οι πιο σύγχρονες μορφές, που διαπράττονται με τη χρήση των νέων τεχνολογιών, ταυτίζονται ή όχι, αλλά μπορούμε σίγουρα να εντοπίσουμε βασικές ομοιότητες και διαφορές. Το βασικό σημείο της διαφοράς τους είναι ότι οι νέες τεχνολογίες δίνουν εξαιρετική δύναμη σε αυτούς που επιλέγουν να διαπράξουν κάποια μορφή βίας μέσω αυτών, καθώς επιτρέπουν στα άτομα να αλλοιώσουν την ταυτότητά τους ή/και να διατηρήσουν την ανωνυμία τους και αυτό συνήθως τα δίνει και τη δυνατότητα να γίνουν πιο σκληρά και επιθετικά. Επίσης, ο εκφοβισμός, μέσω της χρήσης των νέων τεχνολογιών, μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή, σε οποιοδήποτε μέρος και μέσω της ταχύτατης διάδοσης, μπορεί να λάβει σε πολύ λίγο χρόνο πολύ μεγάλες διαστάσεις. Ανεξάρτητα όμως από τις ομοιότητες και τις διαφορές, αυτό που είναι σημαντικό, και που αποδεικνύουν με απόλυτη σαφήνεια και συμφωνία τα ερευνητικά ευρήματα, είναι ότι τα παιδιά και οι έφηβοι, που με οποιοδήποτε τρόπο θυματοποιούνται από τους συνομηλίκους τους, βιώνουν κοινωνικο-συναισθηματικές δυσκολίες. Η διεθνής βιβλιογραφία μάς δίνει μία εικόνα των σημαντικών ψυχοκοινωνικών και ακαδημαϊκών επιπτώσεων του ηλεκτρονικού εκφοβισμού. Πιο συγκεκριμένα, οι έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά και οι έφηβοι που είναι θύματα ηλεκτρονικού εκφοβισμού αναφέρουν περισσότερα συναισθήματα λύπης, άγχους, απομόνωσης και φόβου και είναι πιο δύσκολο να συγκεντρωθούν στα μαθήματά τους κάτι που έχει αντίκτυπο και στους σχολικούς βαθμούς τους. Επίσης, είναι πιο πιθανό να κάνουν συχνές απουσίες από το σχολείο, να παίρνουν αποβολές ή στην πιο ακραία μορφή να έχουν όπλα μαζί τους στο σχολείο. Από την άλλη, τα παιδιά που παίρνουν το ρόλο του θύτη είναι πιο πιθανό να έχουν επιθετική και παραβατική συμπεριφορά. Το ανησυχητικό είναι ότι οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς δεν μαθαίνουν για την πλειοψηφία των περιστατικών εκφοβισμού που λαμβάνουν χώρα, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών, που είχαν εμπειρίες εκφοβισμού, δεν το αναφέρουν εξαιτίας του φόβου τους μήπως τα πράγματα χειροτερέψουν ή μήπως τους απαγορευτεί ή περιοριστεί η χρήση των αγαπημένων τους ηλεκτρονικών μέσων. Φυσικά η λύση δεν είναι να απαγορευτεί στα παιδιά και στους εφήβους η πρόσβαση στο διαδίκτυο και στις νέες τεχνολογίες, αλλά να δημιουργηθούν και να εφαρμοστούν ολοκληρωμένα προγράμματα πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου, εκπαιδεύοντας και ενημερώνοντας τις σχολικές αρχές, τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς αλλά και τους εφήβους, διδάσκοντας - κυρίως στους τελευταίους- αποτελεσματικές στρατηγικές, για να αντιμετωπίσουν τον εκφοβισμό».   Η Πρόεδρος της οργάνωσης ΝΕΟΙ & Δικηγόρος, κ. Άννα Ευθυμίου τονίζει: «Ο αυξανόμενος αριθμός και το επίπεδο δριμύτητας των προκλήσεων είναι αρκετό ώστε να ευαισθητοποιήσει τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς, τους ερευνητές, και τους υψηλότερα ιστάμενους σε Υπουργεία και άλλες αρχές μας για να λάβουν μέτρα.   Το Cyberbullying αποτελεί αυτή τη στιγμή ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα που επιδρούν αρνητικά στην ποιότητα της εκπαίδευσης και γενικότερα στο σχολικό περιβάλλον. Αυτό που χρειάζεται είναι ουσιαστικές συνεργασίες μεταξύ σχολείων, γονέων, των μέσων μεταφοράς και της κοινωνίας γενικότερα.» Η κ. Βασιλική Γκουντσίδου-Φυσικός, Μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Προγράμματος  cost για το Cyberbullying υπογραμμίζει «Η βία μεταξύ των παιδιών δεν είναι φαινόμενο μόνο της εποχής μας. Στο σχολικό περιβάλλον και στη γειτονιά πολλά παιδιά βίωναν το φαινόμενο του εκφοβισμού (bullying) που περιλαμβάνει όχι μόνο τη σωματική βία αλλά και τη χρησιμοποίηση υβριστικών ή περιπαικτικών εκφράσεων, απειλών, εκβιασμού, καθώς και κλοπές, ζημιές στην προσωπική περιουσία κάποιου, εσκεμμένο και συχνό αποκλεισμό μαθητών από κοινωνικές δραστηριότητες, διάδοση κακοηθών και ψευδών φημών, κ.λ.π. Οι σημερινοί νέοι δεν ζουν μόνο στον πραγματικό χώρο που όλοι μας γνωρίζουμε, αλλά «σερφάρουν» και στο διαδίκτυο, είναι «ιθαγενείς» στον κυβερνοχώρο, σε αντίθεση με τους ενήλικες που είναι «μετανάστες». Το Διαδίκτυο έχει μια ιδιάζουσα δομή και λειτουργεί με διαφορετικούς κανόνες από ότι οι παραδοσιακές πόλεις που μεγαλώσαμε. Δεν ξέρουμε πού είναι ακριβώς αλλά βρίσκεται παντού. Δεν πάμε σ’ αυτό, απλά κάνουμε log in και έρχεται σε μας. Δεν χρειάζεται να δείξουμε την ταυτότητά μας, αλλά όποιο προφίλ επιλέξουμε εμείς. Οι έννοιες του τόπου και του χρόνου είναι εντελώς διαφορετικές. Νεότερη μορφή του bullying είναι το cyberbullying, όρος που αποδίδεται στον Bill Belsey. Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες cyberbullying όπως: flaming (στην πυρά), denigration (δυσφήμιση), bash boards (τελειωτικό χτύπημα), impersonation (χρήση του προσωπικού λογαριασμού), outing (δημοσιοποίηση προσωπικών στοιχείων που αφορούν τη σεξουαλική προτίμηση), trickery (εμπαιγμός), exclusion (εξοστρακισμός), harassment (παρενόχληση), happy slapping  (βιντεοσκόπηση με τη χρήση της κάμερας του κινητού, με συχνό στόχο και εκπαιδευτικούς ή επώνυμα πρόσωπα), text wars (πόλεμος κειμένων), online polls (δημοσκοπήσεις), αποστολή εικόνων και βίντεο κ.λ.π.. Ενώ το cyberbullying ξεκίνησε ως ένα νέο είδος bullying με τη συνεχιζόμενη  ανάπτυξη της τεχνολογίας συνεχώς προκύπτουν νέες μορφές και τον Αύγουστο του 2009 διοργανώθηκε στη Βίλνα της Λιθουανίας συνέδριο αναφερόμενο στον ορισμό του και τις μεθόδους μέτρησής του. Τον Απρίλη του 2009 διοργανώθηκε στο Λοτζ της Πολωνίας συνέδριο για τα είδη του cyberbullying. Η καινούρια μορφή του εκφοβισμού και της παρενόχλησης μέσω του διαδικτύου και των κινητών διαφέρει σε αρκετά σημεία από την κλασική. Το θύμα του κλασικού  bullying μπορούσε να νιώσει ασφάλεια μακριά από τους πιθανούς χώρους επίθεσης των δραστών και σίγουρα ήταν ήσυχο μέσα στο σπίτι του, κάτι που δεν συμβαίνει με το cyberbullying. Απ’ αυτό δεν μπορείς να κρυφτείς πουθενά, εκτός και αν απενεργοποιήσεις τις ηλεκτρονικές σου συσκευές. Η ψυχολογική επιβάρυνση είναι μεγαλύτερη από τη σωματική. Είναι συνήθως ανώνυμο, απρόσωπο και μπορεί να έχει μεγαλύτερο σύνολο αποδεκτών από ότι το bullying, ακόμη και από ένα δράστη. Οι έφηβοι έχουν περισσότερες γνώσεις από τους γονείς και τους δασκάλους τους. Η πολύωρη ενασχόληση επίσης  με τον Η/Υ μπορεί να οδηγήσει και στον εθισμό. Η έρευνα αυτή είναι πολύ ενδιαφέρουσα γιατί περιλαμβάνει το ηλικιακό φάσμα 13-18 ετών που καλύπτει μαθητές τόσο του Γυμνασίου όσο και του Λυκείου και εξετάζει επίσης τον παράγοντα του φύλου διαπιστώνοντας διαφορές ανάμεσα στα αγόρια και τα κορίτσια. Έγινε σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή και θα μπορέσει να αποτελέσει βάση σύγκρισης για το μέλλον γιατί από το Σεπτέμβρη του 2009 όλοι οι μαθητές της Α Γυμνασίου έχουν τον προσωπικό τους Η/Υ. Σημαντικό στοιχείο της έρευνας αυτής αποτελεί το 42% των παιδιών που δήλωσαν ότι έχουν ακούσει ότι κάποιος γνωστός τους έπεσε θύμα cyberbullying. Η περίπτωση των ακούσιων ή εκούσιων μαρτύρων (witness, bystander) αποτελεί μια ιδιαίτερη κατηγορία σε τέτοια συμβάντα που σύμφωνα με τον καθηγητή P.Smith, που ασχολείται με το πρόβλημα του cyberbullying από τη γέννησή του, χρήζει ιδιαίτερης προσοχής και μεταχείρισης. Τα πλεονεκτήματα από τη χρήση του διαδικτύου είναι σίγουρα πολλά. Υπάρχουν ιστοσελίδες που ενημερώνουν για το cyberbullying, και δίνουν οδηγίες στα παιδιά, στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς, στους παιδιάτρους κ.λ.π. για την αντιμετώπισή του. Για να έχει όμως κάποιος γονιός π.χ.  πρόσβαση σ’ αυτές θα πρέπει να  μπορεί να πλοηγείται στο διαδίκτυο και να γνωρίζει και Αγγλικά. Αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο έρευνες όπως αυτή της Μ.Κ.Ο. Νέοι που μας ενημερώνουν για το φαινόμενο του cyberbullying και μας κάνουν λόγο για διψήφιο αριθμό θυμάτων είναι πολλή χρήσιμες στη χώρα μας.»  «Τα πρώτα κρούσματα εκφοβισμού μέσω διαδικτύου έχουν φτάσει και έχουν απασχολήσει το Τμήμα Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος Θεσσαλονίκης» όπως αναφέρει ο προϊστάμενος του τμήματος κ. Αντώνης Παπαντωνίου. «Τα περισσότερα από αυτά αναφέρονται σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης που είναι ιδιαίτερα δημοφιλή, όπως το Facebook, και έχουν ως κύριο στόχο τη δυσφήμηση αλλά και εκφοβισμό του θύματος. Σε πολλές υποθέσεις έχουμε δει να διαπράττονται αδικήματα με ανυπολόγιστες ηθικές και ψυχολογικές επιπτώσεις. Προσωπικά στοιχεία ατόμων καθώς και φωτογραφίες αυτών (αυθεντικές ή παραποιημένες) έχουν αναρτηθεί σε διάφορες ιστοσελίδες συνοδευόμενα από συκοφαντικά σχόλια ή σχόλια με ερωτικό περιεχόμενο. Για το λόγο αυτό θα πρέπει όλοι μας, αλλά ειδικότερα οι νέοι, να έχουμε υπόψη μας ότι τέτοιου είδους πράξεις μπορεί να θίξουν την τιμή και την προσωπικότητα ενός ατόμου και για το λόγο αυτό θα πρέπει να το σκεφτόμαστε δύο φορές πριν «ανεβάσουμε» οι ίδιοι τα προσωπικά μας στοιχεία.» Εάν έχετε πέσει θύμα κυβερνοεκφοβισμού μπορείτε να το καταγγείλετε στο Τμήμα Δίωξης Ηλεκτρονικής Δίωξης Θεσσαλονίκης στα τηλέφωνα: 2310 388370-5, 2310-388000  και Αθήνα 210-6476464, 210-6476000. Η οργάνωση ΝΕΟΙ συνεργάζεται με ακδημαϊκούς φορείς, ερευνητικά κέντρα, ενώσεις καταναλωτών και την αστυνομία με στόχο την ενημέρωση του νέου πολίτη. Τα τηλέφωνα επικοινωνίας μας είναι 2310 384025 – 2310 232418. ------------------------------------------------------------------------------------------------------- ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΕΜΑΣ     Καθημερινά η οργάνωση ΝΕΟΙ έρχεται σε επαφή με νέους πολίτες, ακούει τις σκέψεις και τους προβληματισμούς τους και προσπαθεί μέσα από διάφορες δράσεις μαζί τους να διαμορφώσει μια πραγματικότητα που να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες και τις ανησυχίες τους, στα θέλω και τα πιστεύω τους. Το έργο της οργάνωσης παρέχεται δωρεάν και υλοποιείται από στελέχη, μέλη, υποστηρικτές, εθελοντές και κάθε ευαισθητοποιημένο πολίτη που θέλει να συμβάλλει. Καθημερινά μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί μας στα τηλέφωνα: 2310 384025 & 2310 232418 ή με email Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε ΠΡΟΕΔΡΟΣ Κ. Άννα Ευθυμίου   -  Τηλ. Επικοιν.: 6972 283 902 Δικηγόρος & Εντεταλμένη Σύμβουλος σε Θέματα Νεολαίας Δήμου Θεσσαλονίκης Υπεύθυνη Επικοινωνίας   κ. Μαρία Ράμμου  Τηλ. Επικοιν.: 6979 910 567

 

< Προηγ.		Επόμ. >